สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) จัดอบรมเรื่อง "แนวทางการใช้ AI ในการวิจัยอย่างมีจริยธรรม" เมื่อวันจันทร์ที่ 16 พฤศจิกายน 2569 เวลา 08.30–13.00 น. ณ ห้องจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ชั้น 2 อาคาร วช. 1 และผ่านระบบ Zoom Meeting เพื่อเผยแพร่เล่ม "แนวทางการประยุกต์ใช้ Generative AI อย่างมีจริยธรรมสำหรับนักวิจัย" สู่การนำไปปฏิบัติจริง
โดยการอบรมในวันนี้ ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ มอบหมายให้ รองศาสตราจารย์ ดร.ประมา ศาสตระรุจิ ที่ปรึกษาด้านระบบวิจัย วช. กล่าวต้อนรับและเปิดการอบรม โดยชี้ว่า AI ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการวิจัย แต่ก็มีความเสี่ยงด้านการประพฤติมิชอบทางวิชาการ วช. จึงสนับสนุนให้มีแนวทางที่ใช้เป็นแนวปฏิบัติกลางของประเทศ และหวังว่าการอบรมจะสร้างความรู้ ความตระหนัก และวัฒนธรรมการวิจัยที่โปร่งใส ซื่อสัตย์ และรับผิดชอบ ทั้งนี้ ได้รับเกียรติจากผู้ทรงคุณวุฒิที่เป็นผู้เชี่ยวชาญในด้านจริยธรรมและเป็นผู้จัดทำเล่มแนวทางฯ ให้เกียรติมาเป็นวิทยากรบรรยาย 4 ท่าน ดังนี้
• ศ.นพ.ยง ภู่วรวรรณ บรรยายเรื่อง รู้จัก GenAI ในงานวิจัย : หลักคิดและกรอบจริยธรรมพื้นฐาน ครอบคลุมขอบเขตของแนวทางตลอดทุกขั้นตอนการวิจัย ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 6 กลุ่ม และย้ำว่า GenAI ไม่สามารถเป็นผู้ประพันธ์ได้ ความรับผิดชอบต่อผลงานเป็นของนักวิจัย
• ศ.ดร.ธีรยุทธ วิไลวัลย์ บรรยายเรื่อง 4 เสาหลักของนักวิจัย : ถูกต้อง โปร่งใส ปลอดภัย เป็นธรรม เน้นการตรวจสอบผลลัพธ์และเอกสารอ้างอิงโดยมนุษย์เสมอ การเปิดเผยการใช้ตามระดับความเสี่ยงด้วย Scoring Tool 5 มิติ การไม่ป้อนข้อมูลส่วนบุคคล ข้อมูลลับ หรือข้อมูลที่ยังไม่ตีพิมพ์ลงใน GenAI สาธารณะ และการตระหนักถึงอคติ
• ดร.อัณณ์ณิชา โตกิจกล้าวัฒน์ บรรยายเรื่อง จากนโยบายสู่การปฏิบัติ : กลไกกำกับดูแลและการร้องเรียน กล่าวถึงบทบาทของหน่วยงานวิจัยและหน่วยงานให้ทุน พร้อมแนะนำเครื่องมือ AI Use Declaration และ AI Disclosure Statement และกลไกการร้องเรียนเมื่อพบการกระทำที่ผิดจริยธรรม
• รศ.ดร.ชัชวาล วงศ์ชูสุข บรรยายเรื่อง ใช้ GenAI ให้ถูกจุดในทุกขั้นตอนวิจัย : จาก Do/Don’t สู่บทสรุป นำเสนอแนวปฏิบัติตั้งแต่การเขียนข้อเสนอโครงการ การทดลอง การวิเคราะห์ข้อมูล การเขียนต้นฉบับ จนถึง peer review ย้ำข้อห้ามสำคัญ เช่น ห้ามสร้างข้อมูลปลอม และห้ามอัปโหลดต้นฉบับเพื่อให้ AI ประเมิน พร้อมพบว่านักวิจัยส่วนใหญ่ยอมรับการใช้ AI ช่วยแก้ไขหรือแปลต้นฉบับ แต่ไม่ยอมรับให้ AI เขียนรายงานแทนมนุษย์
โดยการอบรมครั้งนี้ได้รับความสนใจอย่างกว้างขวาง มีผู้เข้าร่วมอบรมจำนวน 2,000 คน ผู้อบรมส่วนใหญ่เป็นอาจารย์และบุคลากรสายวิชาการจากมหาวิทยาลัยและสถาบันอุดมศึกษาทุกกลุ่ม รองลงมาเป็นบุคลากรสาธารณสุข เช่น พยาบาล นักวิชาการสาธารณสุข และเภสัชกร นอกจากนี้ยังมีครู ศึกษานิเทศก์ ผู้อำนวยการสถานศึกษา นักวิจัย กรรมการจริยธรรมการวิจัย และนักศึกษา ทั้งนี้ จากการอบรมครั้งนี้ถือเป็นอีกหนึ่งกลไกสำคัญในการผลักดันให้แนวทางการใช้ Generative AI อย่างมีจริยธรรมไปสู่การปฏิบัติจริงในวงกว้าง ช่วยสร้างความรู้ ความตระหนัก และวัฒนธรรมการวิจัยที่โปร่งใส ซื่อสัตย์ และรับผิดชอบ เพื่อให้นักวิจัยไทยใช้ AI เป็นผู้ช่วยภายใต้วิจารณญาณของมนุษย์ และวัดความสำเร็จที่คุณภาพ ความน่าเชื่อถือ และความโปร่งใสของงานวิจัย










